Over het gebruik van woorden als
‘illusie’ en ‘droom’
met een gebruiksaanwijzing van Ramana Maharshi
door Philip Renard
In toenemende mate merk ik dat er berichten circuleren waarin iemand zegt dat alles illusie is. Of, met een kleine variant, ‘alles is een droom’. Ik zal niet verbaasd zijn als op een gegeven moment iemand me erop attent maakt dat mijn moeder eigenlijk ook slechts een illusie was. Hardop, of liever gezegd in echte drukletters afgedrukt in het bekende tijdschrift voor Non-dualiteit en Zelfonderzoek, werd onlangs de belangrijke mededeling gedaan dat de wereld ‘hoe dan ook nooit bestaan heeft’ – door een jongeman die bereid blijkt te zijn om een gesprek met je te voeren als je hiervoor 250 echt-bestaande euro’s (in of via een heuse ‘winkelwagen’) wil betalen.
Zoals de meeste mensen zullen weten is deze trend in oorsprong vooral afkomstig van stromingen als de Advaita Vedanta. Eind jaren negentig heeft de film The Matrix in deze richting de deur opengezet voor het grote publiek – vandaar dat tegenwoordig niemand meer raar opkijkt bij het gebruik van uitdrukkingen als ‘de niet-bestaande wereld’.
Heel vaak gaf Advaita-leraar Ramana Maharshi zelf aanleiding om deze manier van spreken te bevestigen. Toch leverde juist hij de allerbeste toelichting om dit diepgaande gegeven op een waarachtige manier te interpreteren en te leven. Deze toelichting, of gebruiksaanwijzing, staat in een levensverhaal van Ramana-leerling Poonjaji, opgetekend door David Godman.[1] De context is de bloedige scheiding (the Partition) tussen India en Pakistan in 1947.
Het verhaal gaat als volgt, in de woorden van Poonja, hier vrij vertaald.
“De Maharshi zei me: ‘Er gaat zich een hoop ellende afspelen in de buurt waar je vandaan komt. Waarom ga je er niet nu meteen naartoe? Waarom ga je niet je familie ophalen en in veiligheid brengen?’
Ik zei toen: ‘Nou, dat oude leven van me, dat was alleen maar een droom. Ik droomde dat ik een vrouw had, en een familie. Maar toen ik u ontmoette maakte u een eind aan mijn droom. Ik heb geen familie meer – ik heb alleen maar u.’
Waarop de Maharshi zei: ‘Tsja, als je ziet dat jouw hele familie een droom is, wat voor verschil maakt het dan als je in je droom blijft en gewoon je taak vervult? Waarom zou je bang zijn om er naartoe te gaan als het alleen maar een droom is?’”
Dan volgen uiteraard allerlei opperingen van Poonja hier tegenin, maar hij buigt. Daarna beschrijft hij hoe hij op reis gaat met de trein en in het gebied aankomt waar zijn familie leeft, de Punjab, dat verdeeld wordt tussen moslims en hindoes. Veel moslims roepen dat ze alle hindoes zullen afmaken, en van de andere zijde komen precies dezelfde geluiden. Het blijft niet bij geluiden – aan beide zijden vallen honderdduizenden doden. Poonja vertelt dat hij een innerlijk gevoel [2] had gevolgd dat hem zei dat hij in een wagon moest gaan zitten die geheel met moslims gevuld was, ondanks het feit dat hij uiterlijke kenmerken van een hindoe vertoonde. Die bleven onopgemerkt, en de wagon kwam ongedeerd in de westelijke helft van de Punjab aan – onderweg waren echter wel alle mensen in de hindoe-wagons met mitrailleurs gedood. Poonja beschrijft hoe hij er daarna werkelijk in slaagt om zijn familie in veiligheid te brengen.
Wat ik het mooie en inlichtende bij dit verhaal vind is dat in de beschrijving hierna (in een boek met de titel Nothing Ever Happened) met geen enkel woord wordt gerept over dat deze ervaring toch eigenlijk maar een droom is (of was), of ‘illusie’, of ‘nooit gebeurd’, en dat je dit alles dus niet helemaal serieus hoeft te nemen omdat dit nou juist niet werkelijk was. Nee, het blijft een heel gewone vertelling over waargebeurde zaken. Ik noem dit een gebruiksaanwijzing.
NOTEN
1. Nothing Ever Happened, Vol. One, door David Godman. Boulder, CO: Avadhuta, 1998.
2. Dit gevoel werd door hem geïnterpreteerd als een beschermende aanwijzing van Ramana, maar om misverstand te voorkomen (alsof dit het was wat ik bedoel met ‘gebruiksaanwijzing’), heb ik het hier een ‘innerlijk gevoel’ genoemd.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten